Na czym polega obowiązek staranności w odniesieniu do baterii?
Obowiązek należytej staranności dotyczy surowców, a nie paszportu
Obowiązek należytej staranności oznacza, że uczestnik rynku wprowadzający baterie na rynek sprawdza, skąd pochodzą surowce w tych bateriach i jakie ryzyka społeczne i środowiskowe wiążą się z ich pochodzeniem — przykładowo prawa człowieka, praca dzieci, warunki pracy i szkody środowiskowe przy wydobyciu i przetwarzaniu. Na podstawie tej inwentaryzacji uczestnik rynku wdraża politykę ograniczającą te ryzyka, dokumentuje tę politykę i dokonuje z niej rozliczenia. Chodzi przede wszystkim o cztery surowce, które są powszechnie stosowane w akumulatorach: kobalt, naturalny grafit, lit i nikiel, oraz związki chemiczne z nich wytwarzane. Jest to niezwiązane z cyfrowym paszportem produktu: paszport zawiera dane dotyczące jednej konkretnej baterii, obowiązek należytej staranności dotyczy polityki zakupowej przedsiębiorstwa jako całości, całego łańcucha od surowca do baterii.
Dla kogo to obowiązuje i gdzie jest granica
Obowiązek skierowany jest do uczestników rynku wprowadzających baterie na rynek unijny — w praktyce często producenci i importerzy, w tym ci, którzy importują baterie lub produkty zawierające baterie z krajów spoza Unii Europejskiej. Rozporządzenie przewiduje wyjątek dla mniejszych uczestników rynku: ci, których wolumen działalności poniżej określonego progu, są wyłączeni z tego konkretnego obowiązku. Dokładne miejsce tego progu znajduje się w samym rozporządzeniu; aby nie podać błędnej liczby, nie jest ona tu powtarzana — kto chce wiedzieć, czy ma to znaczenie dla własnego przedsiębiorstwa, szuka tego w tekście urzędowym. Obowiązek nie dotyczy tych, którzy tylko odsprzedają baterie bez wprowadzania ich sami na rynek, i jest niezwiązany z innymi obowiązkami wynikającymi z tego samego rozporządzenia, takimi jak zawartość materiałów pochodzących z recyklingu, ślad węglowy lub paszport cyfrowy — każdy z nich ma własną zakres stosowania.
Termin wejścia w życie nie jest tu ustalony
Obowiązek należytej staranności pochodzi z innej części tego samego rozporządzenia dotyczącego baterii niż cyfrowy paszport produktu i dlatego nie ma automatycznie tej samej daty wejścia w życie co 18 lutego 2027, która dotyczy paszportu. Która dokładnie data dotyczy artykułów 47 do 53, znajduje się w samym rozporządzeniu; data ta nie jest tu wymieniana, aby nie podać błędnej liczby. Co jest pewne: obowiązek stanowi część Rozporządzenia (UE) 2023/1542, a zakres, wyjątki i sposób wdrożenia są określone w każdym artykule. W przypadku dokładnej daty wejścia w życie tekst urzędowy rozporządzenia jest pierwszym miejscem do konsultacji — a nie szacunek tutaj.
Jak to wygląda w praktyce
Pierwszym krokiem jest sprawdzenie, czy przedsiębiorstwo spada pod definicję uczestnika rynku — zwykle dotyczy to tych, którzy sami wprowadzają baterie lub produkty zawierające baterie na rynek, a nie tych, którzy je wyłącznie odsprzedają — oraz czy skala działalności przedsiębiorstwa przekracza próg określony w rozporządzeniu. Następnie przeprowadza się inwentaryzację używanych surowców: które baterie zawierają kobalt, naturalny grafit, lit lub nikiel i poprzez jakie łańcuchy dostaw te materiały trafiają do przedsiębiorstwa. Na tej podstawie opracowuje się system zarządzania ryzykiem, który identyfikuje, gdzie w łańcuchu mogą pojawiać się ryzyka społeczne lub środowiskowe. Następnie przychodzi sama polityka: dokumentowanie, jakie środki podejmowane są w celu ograniczenia ryzyk, i wdrażanie tej polityki w stosunku do dostawców. Kolejnym etapem jest weryfikacja przez niezależną stronę trzecią, która sprawdza, czy polityka jest faktycznie przestrzegana. Wreszcie, powinna być forma raportowania lub ujawniania, aby podejście było wykazane — zarówno wobec organów nadzoru, jak i wobec klientów, którzy sami muszą dokonać rozliczenia ze względu na swoją własną sieć dostaw. Dla tych, którzy zajmują się hulajnogami elektrycznymi, rowerami elektrycznymi lub bateriami przemysłowymi, praktyczne pytanie często pojawia się najpierw u właściciela dostawcy: czy ten już ma politykę należytej staranności i czy można ją uzyskać i udokumentować.
Gdzie to znajduje się: artykuły 47 do 53
Obowiązek ten wynika z części Rozporządzenia (UE) 2023/1542 opisującej "politykę należytej staranności", określonej w artykułach 47–53. Razem artykuły te regulują zakres obowiązku, wyjątki dla mniejszych uczestników rynku, wymagania dotyczące systemu zarządzania ryzykiem, weryfikację przez strony trzecie i obowiązek sprawozdawczy.
Kto chce wiedzieć, czy dotyczy to własnego przedsiębiorstwa, powinien najpierw zapoznać się z artykułami 47 i 48 w oficjalnym tekście rozporządzenia, a następnie określić, które surowce znajdują się w używanych bateriach i przez jakich dostawców trafiają do firmy — jest to podstawa, na której buduje się resztę polityki.
Na czym to opiera się
Rozporządzenie znajduje się w EUR-Lex. Powołujemy się na każde stwierdzenie; nie musicie nam wierzyć.
Co konkretnie musisz zrobić
Czego się od Ciebie oczekuje
Obowiązek staranności wynikający z artykułów 47–53 Rozporządzenia (UE) 2023/1542 (rozporządzenia w sprawie baterii) dotyczy pochodzenia surowców: kobaltu, litu, niklu i grafitu, oraz ryzyk związanych z prawami człowieka i środowiskiem, które wiążą się z ich wydobywaniem i przetwarzaniem. Każdy, kto wprowadza baterie na rynek, powinien mieć politykę mającą na celu identyfikowanie takich ryzyk w łańcuchu dostaw, ograniczanie ich i nadzorowanie. Polityka ta składa się z szeregu elementów, które poniżej omawiane są osobno.
Opracowanie i udokumentowanie polityki staranności
Oczekuje się polityki opisanej na piśmie: w jaki sposób mapowany jest łańcuch dostaw, kto jest odpowiedzialny wewnątrz organizacji, i jakie działania podejmuje się w przypadku znalezienia ryzyka. Dla firmy o 10–100 pracownikach zwykle nie oznacza to wydzielonego działu compliance, ale dokument wskazujący, kto się tym zajmuje, z jakich źródeł się korzysta i co się dzieje w przypadku sygnału. Bez tego dokumentu nie ma polityki, do której można się odwołać w momencie, gdy zapytano, w jaki sposób oceniono ryzyko.
Identyfikacja ryzyk w łańcuchu surowców
Ten element wymaga ustalenia, skąd pochodzą surowce w baterii i jakie wiadomości są dostępne dotyczące obszarów ryzyka. Dla importera kupującego gotowe baterie od fabryki, pierwsze pytanie zazwyczaj kieruje się do dostawcy: Bateria, która trafia przez wiele kanałów, niesie ze sobą ryzyko, że dane techniczne będą się różnić w zależności od dostawcy: inny dostawca ogniw, nieco inna kompozycja partii lub dane, które po prostu zostały dostarczone niekompletnie. W przypadku paszportu nie liczy się numer modelu na opakowaniu, ale faktyczne składanie i pochodzenie baterii, która jest sprzedawana. Jakie dane dokładnie do tego należą, opisano na stronie dotyczącej jest logicznym punktem wyjścia, ponieważ pochodzenie kobaltu, litu i grafitu nie jest pozyskiwane lub przetwarzane samodzielnie, lecz przesyłane w łańcuchu dostaw. W przypadku produktów złożonych, gdzie ogniwa pochodzą od innej strony niż reszta pakietu, staje się to jeszcze bardziej skomplikowane — patrz jakie dane muszę uzyskać od mojego dostawcy ogniw dla certyfikatu.
Ograniczenie ryzyk i reagowanie na nie
W przypadku zidentyfikowania ryzyka — na przykład surowca pochodzącego z obszaru, gdzie znane są problemy związane z prawami człowieka lub środowiskiem — oczekuje się podjęcia działań: zapytanie dostawcy, zmiana zakupów lub nałożenie dodatkowych warunków. Dla mniejszych firm oznacza to często, że pierwszy krok podejmuje się podczas rozmowy z dostawcą, a nie poprzez samodzielne badanie kopalni lub hutni. Więcej informacji o surowcach wymienionych w szczególności znajduje się w co powinienem wiedzieć o kobalcie, licie i graficie z obszarów ryzyka.
Weryfikacja przez stronę trzecią
Rozporządzenie przewiduje kontrolę przez niezależną stronę nad prowadzoną polityką staranności. Nie jest to wewnętrzna kontrola, ale zewnętrzna ocena, czy polityka istnieje i jest stosowana zgodnie z opisem. Dla średniej wielkości firmy oznacza to, że własna dokumentacja musi być przygotowana przed przeprowadzeniem takiej oceny — improwizowane odpowiedzi wtedy się nie sprawdzą.
Raportowanie o prowadzonej polityce
Oczekuje się raportowania na temat polityki staranności, aby była jasna wobec zewnątrz, jakie kroki zostały podjęte. Łączy się to z dokumentacją, która i tak jest gromadzona dla samego paszportu, i dla firmy tej wielkości jest to zwykle kwestia reorganizacji już istniejących danych, a nie tworzenia czegoś zupełnie nowego.
Gdzie w praktyce coś idzie nie tak
Wiele sytuacji powraca regularnie u firm, które mają do czynienia z tym obowiązkiem.
Liczy się na oświadczenie od fabryki na Dalekim Wschodzie, że "wszystkie surowce zostały zakupione zgodnie z przepisami", bez żadnej podstawy dla tego oświadczenia. Przy zapytaniu okazuje się, że sama fabryka nie wie, skąd dokładnie pochodzą ogniwa. Kto pracuje z fabryką zagranicą, znajdzie punkty odniesienia w jak uzyskać prawidłowe dane certyfikatu od producenta w Chinach.
Druga sytuacja: polityka staranności jest wprawdzie opisana na papierze, ale nigdy nie została zastosowana do własnego łańcucha dostaw. Dokument został skopiowany ze szablonu lub branżowego przykładu, ale nie zawiera konkretnych informacji o własnych dostawcach lub surowcach. Przy weryfikacji jest to od razu widać.
Trzecia sytuacja pojawia się, gdy ta sama bateria jest nabywana za pośrednictwem różnych kanałów — czasami bezpośrednio od producenta, czasami za pośrednictwem pośrednika handlowego — bez sprawdzenia, czy informacje o pochodzeniu są zgodne w obu przypadkach. Patrz w tym kontekście co robię, jeśli ta sama bateria pochodzi od różnych dostawców.
Czwarta: dostarczone informacje od dostawcy są przyjmowane bez dalszych kontroli, nawet jeśli są niekompletne lub nieaktualne. Jak weryfikować te informacje, opisano w jak sprawdzam, czy dane mojego dostawcy są prawidłowe.
Piąta sytuacja: nie podejmuje się żadnych działań, gdy dostawca po prostu nie reaguje na pytania dotyczące pochodzenia surowców. Ten brak odpowiedzi nie jest zanotowany ani nie jest rozpatrywany, mimo że jest to dokładnie sygnał wymagający odpowiedzi — patrz mój dostawca nie dostarcza danych — co mogę zrobić.
Co można udokumentować
- Opis polityki należytej staranności: kto jest odpowiedzialny, jakie źródła są wykorzystywane i jak postępować w przypadku stwierdzenia ryzyka.
- Korespondencja z dostawcami dotycząca pochodzenia kobaltu, litu, niklu i grafitu, w tym data i pytanie, które zostało zadane.
- Przegląd tego, który dostawca dostarczył jakie informacje oraz czy te informacje zostały sprawdzone pod kątem dokładności i kompletności.
- Umowy dotyczące dostarczania danych o pochodzeniu, zawarte w umowie zakupu — patrz jak ustanowić dostarczenie danych paszportu w mojej umowie zakupu.
- Format, w którym dane od dostawców są odbierane i przetwarzane, tak aby były zgodne z tym, co jest potrzebne dla paszportu — patrz w jakim formacie muszę dostarczyć dane baterii dla certyfikatu.
- Dziennik sygnałów dotyczących ryzyk w łańcuchu dostaw surowców i ich obsługi.
- Raporty lub sprawozdania z wcześniejszych zewnętrznych weryfikacji, jeśli takie miały miejsce.
Nie jest to porada prawna. Ta strona zawiera ogólne informacje o przepisach, z którymi wiąże się ta platforma. Nie znamy Waszej sytuacji. W razie wątpliwości dotyczących Waszej sprawy skonsultujcie się z prawnikiem lub właściwym organem nadzoru.
Napisane przy pomocy AI na podstawie powyższych źródeł, sprawdzone przez człowieka dnia 2026-08-22. Coś jest nie tak? Dajcie nam znać — poprawki mają priorytet.